Outcome Mapping: แผนที่ผลลัพธ์ (Part 1)

Slide2OM เป็น Methodology สำหรับการวางแผนแผนงาน/โครงการ โดยใช้ผลลัพธ์เป็นหลัก เป็นการติดตามและประเมินผลที่ทำได้ด้วยตนเอง และทำเพื่อการเรียนรู้เป็นสำคัญ สำหรับ Outcome Mapping เกิดจากความต้องการของ International Development Research Center (IDRC) ต้องการที่จะประเมินและติดตามผลลัพธ์โครงการ แต่ไม่สามารถวัดได้ บางอย่างยุ่งยากซับซ้อน ไม่สามารถวัดเพียงแค่ Outcome เพียงอย่างเดียว จึงได้มีการพัฒนาและหาวิธีการในการติดตามประเมินผล โดยเริ่มตั้งแต่การออกแบบ วางแผน ติดตาม และประเมินผลลัพธ์

Outcome Mapping (แผนที่ผลลัพธ์) เป็นเครื่องมือเพื่อบริหารจัดโครงการ / แผนงาน ที่มาเสริมวิธีการประเมินผลรูปแบบเดิม ผลลัพธ์ (outcome) ที่
แผนที่ผลลัพธ์คาดหวังคือการเปลี่ยนแปลงในเชิงพฤติกรรม (Behavior change) ความสัมพันธ์ กิจกรรมหรือการกระทำของคน กลุ่มคน หรือ องค์กร ซึ่งแผนงานทำงานด้วย เพราะเชื่อว่า การเปลี่ยนแปลงในเชิง
พฤติกรรมจะเป็นการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนที่แม้เมื่อแผนงานนั้นๆ สิ้นสุดลง ผลของแผนงานนั้นจะยังคงอยู่ต่อไป การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ อาจเป็นผลสืบเนื่องโดยตรงจากกิจกรรมของแผนงานหรือไม่ก็ได้ การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมนี้มีเป้าหมายอยู่ที่การมีส่วนทำให้ความเป็นอยู่ของคนและสิ่งแวดล้อมดีขึ้น

Slide3

OM ถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือในการวางแผนในการดำเนินงานเพื่อให้ได้ผลของงานตามเป้าหมายที่ต้องการโดยทั่วไปแล้ว OM จะถูกนำมาใช้เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงให้เกิดขึ้นกับหารดำเนินโครงการใด ๆ หรือนำมาใช้เพื่อการวางแผนในการติดตามผลโครงการหรือแม้แต่การประเมินโครงการ การนำมาใช้ในการวางแผนเพื่อขับเคลื่อนและพัฒนางาน ตลอดจนนำมาใช้เป็นเครื่องมือในการสร้างและพัฒนาที่มีความยั่งยืน

Outcome Mapping เป็นการสร้างในเกิดการพัฒนาที่ยั่งยืนได้ จะต้องสร้างให้ผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องจะต้องเกิดความรู้สึกเป็นเจ้าของ (Ownership) ซึ่งจะเป็ฯส่วนสำคัญที่จะผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงตั้งแต่ระดับกระบวนทัศน์ กรอบแนวความคิด และพฤติกรรม

OM เริ่มจากการสร้างเป้าหมายร่วมกันในภาพรวม ซึ่งจะนำมาสู่แผนและยุทธศาสตร์ที่จะใช้ในการทำงานของแผนงาน โดยกำหนดเป็นวิสัยทัศน์ที่แผนงานอยากจะเห็น วางขอบเขตพันธกิจในพื้นที่ หรือในความสามารถในศักยภาพที่แผนงานทำได้ เหมาะสำหรับการพัฒนาที่ต้องการความสำเร็จที่ยั่งยืน คำนึงความซับซ้อน (complexity) ในชุมชน ให้ความสำคัญกับบทบาทของภาคีหุ้นส่วน (boundary partners) ชักนำให้เห็นคุณค่าและเป้าหมายร่วมกัน มีการกำหนดความคาดหวัง (outcome challenge) และเกณฑ์ชี้ความก้าวหน้า (progress maker) ของแต่ละภาคีมีการสร้างแผนที่ยุทธศาสตร์เพื่อที่จะสามารถใช้ติดตามงานและอุปสรรค (Strategy maps) การดำเนินการระดับองค์กร (Organizational practices) การติดตามผลลัพธ์และการดำเนินงานของแผนงานและผู้เกี่ยวข้อง เน้นการประเมินตนเองเป็นหลัก และการจัดทำแผนการประเมินผลโดยดูจากการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของภาคีหุ้นส่วน ที่ต้องการเห็นว่าผู้รับผิดชอบเรื่องการกรองนำ้ในชุมชนจะไม่ทำเพียงให้ชุมชนมีนำ้สะอาดใช้เท่านั้น หากแต่ต้องใช้เครื่องมือ ความชำนาญ และความรู้ที่เหมาะสมในการตรวจติดตามระดับของสารปนเปื้อนในน้ำ การเปลี่ยนเครื่องกรอง หรือการปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเมื่อมีปัญหาเกิดขึ้น ทั้งนี้ อยู่บนฐานคิดอยู่ที่ว่า น้ำจะไม่สามารถสะอาดอยู่ได้ตลอดไป หากปราศจากคนที่ทำการรักษาคุณภาพความสะอาดนั้นไว้

OM ต้องดำเนินการโดยคนในพื้นที่ คนนอกเป็นเพียงผู้ช่วยเหลือ เพื่อให้เข้าถึงแนวคิด ความรู้ และทรัพยากรที่จะทำให้เกิดการพัฒนาได้ง่ายขึ้นและเร็วขึ้น การพัฒนาจะยั่งยืนได้ต้องทำให้เกิดการเปลี่ยนพฤติกรรมของคนในพื้นที่ ดังนั้น การดูผลของการพัฒนาควรดูที่ผลลัพธ์ (การเปลี่ยนพฤติกรรมของคนในพื้นที่) จะดีกว่าการดูที่ผลผลิต (ไม่ใช่ผลที่สะท้อนการพัฒนา) หรือผลกระทบ (ส่วนมากวัดไม่ได้ในช่วงเวลาการทำงานของแผนงาน/โครงการ หรือแม้วัดได้ก็ยากที่จะอ้างได้ว่าเป็นผลจากแผนงาน/โครงการของเรา)

Slide4

หากต้องการที่จะลองนำ Outcome Mapping มาประยุกต์ใช้กับการดำเนินโครงการ เราควรต้องทำความเข้าใจความแตกต่างระหว่างการบริหารโครงการแบบเดิมกับการบริการโครงการแบบใช้ Outcome Mapping กันก่อน จากแผนภาพที่เปรียบเทียบพบว่าสำหรับการดำเนินการแบบ Outcome Mapping จะเริ่มต้นด้วยการกำหนดวิสัยทัศน์ และพันธกิจ ซึ่งหากจะเปรียบเทียบวิสัยทัศน์คือการกินแอปเปิ้ล 1 ผล พันธกิจก็จะเปรียบได้กับการกำหนดว่าและจะเลือกวิธีการกินแอปเปิ้ลผลนั้นอย่างไร ดังนั้นพันธกิจจึงเป็นสิ่งที่เราระบุอย่างชัดเจนว่าเราจะทำอะไรในวิสัยทัศน์ วิสัยทัศน์และพันธกิจจึงต้องมีความสอดคล้องเชื่อมโยงกัน

การกำหนดพันธมิตร / ภาคีเครือข่าย เปรียบเสมือนกับคนที่มีส่วนร่วมที่มีความต้องการกินแอปเปิ้ลตามวิสัยทัศน์ที่กำหนดขึ้นไว้นั่นเอง แต่กลุ่มคนที่เป็นพันธมิตร หรือกลุ่มภาคีเครือข่ายจะหมายรวมถึงคน 2 กลุ่ม กลุ่มแรกคือกลุ่มคนที่มีเป้าหมายที่จะกินแอปเปิ้ลเหมือน ๆ กัน และจะร่วมลงมือกินแอปเปิ้ลผลนั้นร่วมกับเราด้วย ส่วนอีกกลุ่มคือกลุ่มที่มีเป้าหมายที่ต้องการให้เกิดการกินแอปเปิ้ลและพร้อมที่จะสนับสนุนให้เกิดการกินแอปเปิ้ลเกิดขึ้น กลุ่มทั้งสองกลุ่มนี้ในทาง OM จะเรียกว่า กลุ่มภาคีโดยตรง กลับกลุ่มภาคีกลยุทธ์นั่นเอง

ภาคีเครือข่ายจะร่วมกันกำหนดผลลัพธ์ที่ท้าทายขึ้นร่วมกัน โดยผลลัพธ์นั้นจะต้องเป็นผลลัพธ์เชิงพฤติกรรมซึ่งก็ควรเป็นพฤติกรรมที่มีความท้าทายที่ภาคีสามารถที่จะทำร่วมกันได้ และควรต้องสอดคล้องกับพันธกิจด้วย ซึ่งการกำหนดผลลัพธ์ที่ท้าทายนั้นก็เปรียบเสมือนการกำหนดจุหมายปลายทาง เมื่อกำหนดเรียบร้อยแล้วขั้นอตนต่อมาจะเป็นการกำหนดเป้าหมายรายทาง หรือเปรียบได้กับการกำหนดจุดต่าง ๆ ขึ้นโดยจุดเหล่านี้ต้องเป็นจุดที่เกิดขึ้นระหว่างจุดเริ่มต้นกับปลายทางที่กำหนด และเมื่อลากเส้นต่อจุดกันแล้วเส้นทางจะต่อเชื่อมกันไปสู่จุดหมายปลายทางที่กำหนดไว้ การกำหนดเป้าหมายรายทางถือได้ว่าเป็นการกำหนดความก้าวหน้าของการดำเนินโครงการ และเป็นจุดที่ใช้บอกว่าเราไม่ได้เดินหลงทางไปไหนนั่นเอง

เมื่อเราได้ผลลัพธ์ที่มีความท้าทาย และเป้าหมายรายทางเรียบร้อยแล้วก็ถึงเวลาของการที่เราจะวางแนวทางหรือวิธีการหลัก ๆ ที่จะส่งเสริม สนับสนุนภาคีเครือข่ายก้าวไปสู่ผลลัพธ์นั้น ๆ ได้ และวิธีการเหล่านั้นต้องสามารถที่จะผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงหรือพัฒนาได้ เมื่อมีการกำหนดแนวทางหลัก ๆ ที่ชัดเจนที่สามารถนำพาภาคีทั้งหมดบรรลุผลตามที่กำหนดไว้แล้ว การกำหนดยุทธศษสตร์และแนวทางในการปฏิบัติ หรือการกำหนดแนวทางการทำงานต่าง ๆ แนวทางการส่งเสริม สนับสนุนเพื่อให้เกิดผลตามที่กำหนดไม่ว่าจะเป็นเป้าหมายรายทาง หรือแม้กระทั่งการเกิดผลลัพธ์ท่ีท้าทาย

และสิ่งที่ขากไม่ได้คือการกำหนดวิธีการในการกำกับติดตามประเมินผลของการดำเนินการ โดยการกำกับติดตามประเมินนั้นต้องเน้นไปที่กระบวนการเรียนรู้ที่เกิดขึ้นในการดำเนินงาน ตลอดจนติดตามกระบวนการตลอดจนถึงการพัฒนาที่เกิดขึ้นกับโครงการที่ทำ เพื่อที่จะสร้างให้เกิดกระบวนการเรียนรู้และพัฒนากระบวนการทำงานให้ดียิ่ง ๆ ขึ้นไป

Advertisements

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s